المسعودي ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )
309
مروج الذهب ( فارسى )
350 ذكر ملوك مسيحى روم كه ملوك قسطنطنيهاند و شمهاى از اخبارشان قسطنطنين پس از مرگ قليطانس در روميه پادشاه شد وى نيز بتپرست بود و اول كس از ملوك روم كه از روميه به بوزنطيا انتقال يافت او بود بوزنطيا همان شهر قسطنطنيه است كه بساخت و بنام خويش ناميد و تا روزگار ما همان نام دارد درباره بناى شهر با يكى از ملوك بر جان حكايتى جالب داشت و انتقال بقسطنطنيه بسبب بيمى بود كه از يكى از شاهان ساسانى داشت . ترك روميه و قبول نصرانيت بسال اول پادشاهى او بود . بسال نهم پادشاهيش مادرش هلانى بسرزمين شام آمد و كليساها بساخت و به بيت المقدس رفت و چوبى را كه به اعتقاد ايشان مسيح را بر آن صليب كرده بودند بجست و چون بيافت آن را با طلا و نقره بيار است و روز پيدايش آن را عيد كرد كه عيد صليب است و روز چهاردهم ايلول گيرند . در اين روز چنان كه در همين كتاب ضمن اخبار مصر بياريم ترعهها و خليجهاى مصر را بگشايند و هم او بود كه كليساى حمص را روى چهار ستون بساخت كه از عجايب بناهاى جهانست و گنجها و دفينهها از مصر و شام بدست آورد و در بناى كليساها و تأييد دين نصارى خرج كرد و هر كليسا كه بشام و مصر و ديار روم هست از بناى اين ملكه هلانى مادر قسطنطنين است و در همه كليساها كه ساخته بود نام خود را قرين صليب كرد . روميان در حروف خود هم ندارند . هلانى پنج حرف دارد كه اولى حرف اماله است و به حساب جمل پنج مىشود . دوم كه لام است سى مىشود . سوم